ASP, Microsoft'un NT Server üzerinde çalışan IIS (Internet Information Server) için hazırladığı bir standart. Bir programlama dili demiyoruz çünkü ASP kendine özgü bir dil değil, bir Web programlama tarzı. ASP'de JavaScript veya Visual Basic Script kullanılabiliyor. İleride hem kullanımının kolay olmasından hem de daha fazla kişinin bilmesinden dolayı genellikle Visual Basic Script kullanacağız. Tabi gerektiği kadar VB Script te anlatılacak. Ama ASP yazım tekniğini öğrendikten sonra kendi bildiğiniz dille yazmak hiç sorun olmayacaktır.
ASP'NİN MANTIĞI
ASP bir Server Side Script olduğu için Web sayfası kullanıcının ekranında görüntülenmeden işlenir, gerekli işlemler yapıldıktan sonra html kodları oluşturulur ve kullanıcının bilgisayarına gönderilir. Yani eğer sayfada hepsi varsa önce server side scriptler(ASP,cgi gibi) sonra client side scriptler ve en son bunların işlenmesinden oluşan HTML kodları üretildikten sonra sizin yazdığınız diğer HTML kodları ile birlikte işlenir.
BİR WEB SAYFASINA ASP EKLEMEK
ASP komutları normal HTML komutlarından <%...%> taglari ile ayrılır. ASP'nin default dili VBScript'tir. Eğer JavaScript ile yazmak istiyorsanız sayfanın başına <% LANGUAGE=JSCRIPT %> yazmanız gereklidir. Bundan sonra sayfada ASP kullanacağınız yerlere <%...%> yazmanız yeterlidir.
ASP
Uyumluluğu(Compatibility)
1. ASP bir Microsoft teknolojisidir.
2. Bilgisarınıza IIS (Internet Information Server) kurabilmek için bilgisayarınızda
Windows NT 4.0 veya sonraki versiyonların kurulu olamsı gereklidir.
3. Bilgisarınıza PWS (Personel Web Server) bilgisayarınızda Windows 95
veya sonraki versiyonların kurulu olması gereklidir.
4. ChiliASP Windows İşletim sistemi olmadan ASP'nin çalıştırılmasını
sağlayan bir teknolojidir.
5. InstantASP de Windows İşletim sistemi olmadan ASP'nin çalıştırılmasını
sağlayan bir diğer teknolojidir
PWS Nedir?
ASP ile programlamaya başlamadan önce bilgisayarımıza Windows 95/98 CD-ROM'u içinde yer alan PWS (Personal Web Server-Kişisel Sunucusu) programını kurmamız gerekiyor. Öncelikle buna neden ihtiyacımız var ve nedir bu PWS? ASP, PHP, CGI ve Perl gibi sunucu taraflı yazılım geliştirme ortamlarında dosyalarımızı Internet'e yerleştirmeden önce kontrol etmemiz gerekir. Bu sebepten dolayı bilgisayarımıza Kişisel Web Server Programını (PWS'yi) kurmamız gerekir. Sonuç olarak PWS, Web sayfalarımızı internete koymadan önce kontrol etmek ve düzenlemek amacı ile kullanabileceğimiz bir masaüstü server (sunucu) yazılımıdır
ASP programlama
başlamadan önce bilgisayarımıza Windows 95/98 CD-ROM'u içinde yer alan PWS (Personal
Web Server-Kişisel Sunucusu) programını kurmamız gerekiyor. Öncelikle buna neden
ihtiyacımız var? ASP, PHP, CGI ve Perl gibi sunucu taraflı yazılım geliştirme
ortamlarında dosyalarımızı Internet'e yerleştirmeden önce kontrol etmemiz gerekir.
Bu sebepten dolayı bilgisayarımıza Kişisel Web Server Programını (PWS'yi) kurmamız
gerekir. Sonuç olarak PWS, Web sayfalarımızı internete koymadan önce kontrol
etmek ve düzenlemek amacı ile kullanabileceğimiz bir masaüstü server (sunucu)
yazılımıdır. Biz burada ASP dosyalarımızı çalıştırabilmek için PWS programının
nasıl kurulacağına dair bilgiler vereceğiz.
1. Sisteminiz Windows2000 Professionel veya Windows2000 Server ise:
Kişisel Web Server programını kendiliğinden kurar.
2. Sisteminiz Windows95/98, NT4 Workstation veya NT4 Server ise:
Kişisel Web Server'ınızı siz kurmak zorundasınız. PWS' yi kurmadan önce kontrol
etmemiz ve uygulamamız gerekenler nelerdir? Önce buna bir bakalım.
Windows 95/98
· Bilgisayarım>Denetim Masası>Program Ekle/Kaldır>İnternet Araçları>Personel
Web Server Seçeneğinin işaretlenmiş olması gerekir. Eğer Windows'unuzu normal
seçeneği ile kurmuşsanız bu seçenek işaretli demektir.
· Bilgisayarınıza bir kimlik vermeniz gerekir. Bunun için Bilgisayarım>Denetim
Masası>Ağ' ı tıklayarak, karşımıza gelen diyalog kutusunun ikinci sekmesi
olan Tanımlamayı açın ve "Bilgisayar Adı" kutusuna istediğiniz ismi
verin.
· Bilgisayarınızın IP yapılandırmasının doğru çalışıp çalışmadığını kontrol
etmek içinde Başlat>Çalıştır' ı açıp, "winipcfg" yazarak kontrol
edebiliriz
ASP veya Active
Server Pages (Aktif Sunucu Sayfaları) sayfalarınıza dinamiklik kazandıracak
bir web programlama tekniğidir. Bu tekniğe başlamadan önce HTML hakkında yeterli
bilginiz varsa hemen işe koyulun. Eğer yeterli bilgiye sahip değilim diyorsanız
önce HTML Referansı bölümüne bir uğrayın. Çünkü ASP ile ilgili konularımızda
temel HTML bilginizin olduğu var sayılacaktır.
Gelelim ASP'nin yapısına; ASP nasıl çalışır? ASP' nin anlamının Aktif Sunucu
Sayfaları olduğunu söylemiştik. O halde ASP'nin sunucu tarafında çalışan bir
teknik olduğunu anladık. Peki sunucu tarafında çalışmak ne demek? Şimdiye kadar
hazıladığımız sayfalarda yazdığımız kodlar istemci tarafında çalışırdı. Yani
internet kullanıcısı www.programcitr.com/index.asp diye yazdığında index.htm
sayfası web server'ınızdan alınıp, olduğu gibi kullanıcının bilgisayarına gönderilirdi.
Fakat ASP tekniği ile yapılmış sayfalarda HTML tagları içerisine yazdığınız
kodlar önce web serverda icra ettirilir, sonra bu kodları ayıklanır ve geriye
sadece işlenmiş salt HTML kodu gönderir. Şimdi buraya kadar olan bölümde ASP
ile ilgili çıkaracağımız sonuçlar nelerdir?
· ASP sayfasının içerisinde kodlar vardır.
· ASP sayfasının içerisindeki kodlar web serverda icra ettirilir.
· ASP sayfası,kullanıcının browser'ına salt HTML olarak gönderilir.
· ASP içerisinde yazılan kodun web server'da çalıştığı için kullanılan browser'a
göre görüntülenecek olmamasıdır.
Bu arada devamlı olarak ASP kodlarından bahsettik. Nedir bu ASP kodları? ASP
bir çok script dili ile yazılıp, HTML taglarımızın içerisine yazılan kodlardır.
Peki ASP hangi script dilleri ile yazılır? ASP'yi bir çok script dili ile yazabilirsiniz
demiştik ya bunlar:
· VBScript
· JavaScript
· JScript
· PerlScript
· PHPScrip
Biz bunlardan kullanımı en yaygın olan VBScripti kullanacağız. Bu kadar sohbet
yeter değil mi? Artık PWS'nin kurulumuna geçebiliriz. Hepimize kolay gelsin
ASP'nin DİLİ
ASP, bir teknolojidir. Kendi başına bir yazım kuralı yoktur. ASP tekniğini kullanabilmek
için, ASP sayfasının talep edilmesi halinde ziyaretçiye gönderilmeden önce ASP.DLL'ye
teslim edilmesi bu teknolojinin kullanılabilmesi için hemen hemen tek şarttır.
Bunu, dosya uzantısını .asp yaparak sağlarız.
ASP.DLL ise, dünyada mevcut bütün Script dilleri ile verilecek komutları kabul
edebilir. Sadece ASP.DLL'e sayfadaki kodların hangi dilde olduğunu söylemeniz
gerekir. Bunu, ASP sayfasının birinci satırında yaparız. Örneğin ASP'ye VBScript
dilini kullanmasını belirtmek için bu satırı şöyle yazarız:
<% @Language=VBScript %>
ASP sayfalarında genellikle VBScript, JavaScript ve JScript kullanılır. Ancak
örneğin Perl dilinden türetilen PerlScript, PHP'den türetilen PHPScript de giderek
ilgi çeken ASP dilleri arasına giriyor.
Bir ASP sayfası içinde farklı Script dilleri kullanılabilir
ASP'nin
UNSURLARI
ASP tasarımcısı olarak, biz gerçekte ASP'nin Nesneleri ile birşeyler yaparız;
başka bir deyişle ASP kodlarımız bu nesnelere yöneliktir, onları kullanma ve
onlardan bir sonuç alma veya onlara bir sonuç aktarma amacına yöneliktir. ASP'nin
Nesneleri altı grupta toplanır:
Application/Uygulama: Bir ASP sitesi, gerçekte bir Uygulama Programı olarak
görülür. Bu, HTML/CGI geleneğine aşina tasarımcı için yeni bir kavram. ASP'yi
icad edenler; bir ziyaretçi bir ASP sayfasından girerek, bir sitede surfing'e
başladığında, onu bir programı işleten bilgisayar kullanıcısı olarak görüyorlar.
Böylece, sitemiz, her ziyaretçinin karşısına çıktığında "bir program çalışmış"
gibi sayılıyor. Bu yaklaşımın Web tasarımcısı olarak bize kazandırdığı imkanları
ele alacağız.
Session/Oturum: Bir ziyaretçi sitemize geldiğinde, hangi sayfamızı talep ederse
etsin, bu bağlantı ASP açısından bir oturum sayılır. Her oturumun belirli bir
süre devam eden özellikleri, değişkenleri ve değerleri vardır. Site tasarımında
oturum özelliklerinden geniş ölçüde yararlanacağız.
Request/Talep: Browser'dan Server'a ulaşan bütün bilgiler, Request (Talep) nesnesinin
ögeleridir. Bu nesneyi kullanarak, istemciden gelen her türlü HTTP bilgisini
kullanırız.
Response/Karşılık: Server'dan ziyaretçinin bilgisayarına gönderdiğimiz bütün
bilgiler, çerezler (cookie) ve başlıklar (Header) Response (Karşılık) nesnesinin
ögeleridir. Bu nesneyi kullanarak ziyaretçiye göndermek istediklerimizi göndeririz.
Server/Sunucu: ASP, Web Server programını bir nesne olarak ele alır ve onun
bize sağladığı araçları ve imkanları kullanmamızı sağlar.
ObjectContext/Nesne Bağlamı: Microsoft'un Transaction Server (MTS) programının
sunduğu hizmetlere erişmemizi sağlar. MTS, ASP sayfaları içinden, uygulama programlarından
yararlanmamızı sağlar. ASP uzmanlığınızı ileri düzeylere ulaştırdığınız zaman
MTS ve ObjectContext nesnesinden yararlanabilirsiniz
DEĞİŞKENLER
Programcılıkta
işlemlerimizi değişkenlerle yaparız. değişkeni bir kap gibi düşünebilirsiniz.
Sözgelimi "Gün," değişkenin adı ise bu değişkenin değeri Pazar, Pazartesi,
Salı, vd., olabilir. Her değişken, türüne göre, ya bir ya da daha fazla değer
tutar. Adından da anlaşılacağı gibi değişkenin değeri değişir! Bu değişikliği
biz yapabiliriz; programın kendisi yapabilir.
VBScript'te, bir çok başka bilgisayar programlama dilinden farklı olarak değişkenlerin
tanımlanması veya "beyan edilmesi," "boyutlandırılması"
gerekmez. Belirtilmemiş, önceden tanımlanmamış bir değişkene değer atamaya kalkarsanız,
VBScript bunu mükemmel şekilde kabul eder. Fakat bu kötü bir programcılıktır.
İyi programcılık değişkenlerin önceden beyan edilmesini gerektirir. Bunu DIM
komutuyla yaparız. DIM, Dimension (boyutlandır) kelimesinden kısaltılmıştır.
Pek akıllıca görünmese de bu komut, bilgisayarın değişken yeri olarak bir bellek
alanının boyutunu belirtmesini sağlar. Örnekler:
<%DIM Gun, Ay, Ogrenci, NotGun = "Pazartesi"Ay = "Ocak"Ogrenci
= "Necip"Not = 5%>
Şimdi burada Gun, Ay, Ogrenci, Not adıyla dört değişken oluşturduğumuzu ve bunlara
sırasıyla "Pazartesi," "Ocak," "Necip" ve "5"
değerlerini atadığımızı görüyorsunuz. Bu noktada VBScript yorumlayıcısına sorsanız,
"Peki, söyle bakalım, Gun değişkeninin değeri nedir?" diye, yorumlayıcı
size "Bunu bilmeyecek ne var? Elbette Pazartesi'dir!" derdi. Belki
bu noktada siz de kendi kendinize "Pazartesi, Ocak ve Necip kelimeleri
tırnak içinde iken, acaba 5 rakamı neden tırnak içinde değil?" diye soruyorsunuz.
Güzel soru. Ama cevabı için biraz bekleyeceksiniz.
Değişken isimleri, mutlaka harfle başlamalıdır; içinde noktalama işaretleri
bulunamaz ve uzunluğu 255 karakteri geçemez